08/07/03

Bestuur en Stad en Lande stichting

STAD EN LANDE STICHTING                   

In ‘t Gooi stammen een aantal  families af van voorouders,  die hier sinds eeuwen woonden. Oorspronkelijk bezaten zij het vruchtgebruik van het grootste deel van deze streek. Dit recht verloren zij bij vestiging buiten Gooiland. Begrijpelijk dus dat ze honkvast bleven en zich organiseerden. Wie aan hun geboorterecht kwam, ontmoette fel verzet.  Tot het midden van de 20^e eeuw  lieten deze erfgooiers en hun instituut regelmatig van zich horen.  In het begin van die eeuw leidde dit tot moeilijkheden met de lokale gemeentebesturen.  De rijksoverheid stichtte daarom in 1912 bij  wetgeving De Vereniging Stad en Lande van Gooiland.  Na een bijna zeventig jarig bestaan vond de             ceremoniële  slotvergadering  en  opheffing plaats in 1979. Naar eeuwenoude traditie  werd dit gehouden in de Grote Kerk van Naarden. Prof. Mr  Moorman van Kappen hield hierbij de  voordracht   “Ongedeeld ten eeuwige dage”

De rechten van de erfgooiers werden afgekocht. Ook na de afbraak van het Gemeenlandshuis  (bestuursgebouw ontworpen door De Bazel) liet de vereniging nog veel sporen na. In 1977 werd deze erfenis overgedragen aan de opgerichte Stad en Lande Stichting. Het bestuur diende te bestaan uit een voorzitter, een secretaris , een penningmeester en drie bestuursleden. De voorzitter moet een burgemeester van een Gooise gemeente zijn, thans Drs. H.J. Verdier. Secretaris is sinds 1977 de heer E.J. Boeters. De belangrijkste doelstelling was het beheer over het meubilair, schilderijen, landkaarten, archeologisch bezit  en het archief. Vooral het eeuwenoude waardevolle archief is belangrijk voorde  Gooise maatschappelijke geschiedenis. Sinds jaren ijvert de stichting  voor een goed beheer en restauratie van het archief. Op eigen kosten zijn in het verleden  veel archiefstukken van de ondergang gered. Onder andere de middeleeuwse charters,  Kroniek van Lustigh, Kaart van Gooiland uit 1723 enz.  

Volgens de statuten dient ook  de Stichting voor het levendig houden van de geest van Stad en Lande van Gooiland. Daartoe zijn verschillende acties ondernomen. Allereerst de instelling van het Emiel Luden Fonds, genoemd naar de eerste voorzitter van de opgeheven vereniging. Personen die zich verdienstelijk hebben gemaakt op het terrein van  de Gooise historie en de traditie ontvangen een erepenning met oorkonde.  Rechts op de foto E. Luden voorzitter van Stad en Lande van Gooiland aan zijn schrijftafel 1929.

Daarnaast heeft de stichting verschillende tentoonstellingen opgezet.

Onder de titel “ ERFGOOIERS, WIE WAREN DAT TOCH  ? “  In 1988 te Huizen en in 1989 in het Goois Museum te Hilversum. Getoond werden archiefstukken en schilderijen.

In 1997 ‘Het land van de Erfgooiers. Het Gooi in beeld vanaf 1700’ in het Schoutenhuis te Huizen. Drs. H.A. Kos schreef de inleiding van de catalogus. Een zeer lezenswaardige korte beschrijving van de Gooise geschiedenis.

Tentoongesteld werden oude Gooise schilderijen, aquarellen, prenten en tekeningen. Verder landkaarten van Gooiland, van 1723, 1725, 1843, 1908, 1954 en 1993. Bovendien was er een uitvergrote panorama foto uit ca, 1900, genomen vanaf de Rotonde van Blaricum. Daarboven hing een hedendaagse uitvergroting, genomen vanaf dezelfde plek en hoogte.  

Van blijvende aard is de Erfgooiers fietsroute.  Vooral wijlen dhr. S. Nieuwenhuizen heeft zich daar met hart en ziel mee beziggehouden. Een enorm karwei was het uitzetten van de bewegwijzering. In alle Gooise gemeenten zijn infopanelen door de stichting  geplaatst.  Een handig boekje met routekaartje  ‘Een verkenning door Stad en Lande van Gooiland’  geeft uitleg over de bijzonderheden die men tegenkomt.  Het bestuur heeft tevens toestemming van de gemeente Hilversum gekregen een brug naar de erfgooiers te vernoemen. Het eeuwenoude  bruggetje over de Karnemelksloot op de Hilversumse Meent heet vanaf 1 november  2002 ‘Erfgooiersbrug’. 

Frans de Gooijer (rechts) bij de onthulling van de erfgooiers brug

Het speciaal voor het Gemeenlandshuis  vervaardigde meubilair is geschonken aan de gemeente Naarden. De tafel en stoelen uit de vergaderzaal staan nu in de Burgerzaal van het oude stadhuis. Op iedere stoel staat het wapen van de gemeente waartoe een bestuurslid behoorde. De echtgenoten van de bestuursleden hebben de wapens geborduurd. Op de voorzitterszetel staat het wapen van Stad en Lande, bestaande uit een dubbelkoppige adelaar op een zilver veld. Ook het gebouw van het voormalige Burger Weeshuis, thans Stadsarchief, heeft gedeeld in de erfenis. Het gebouw is opgesierd met enkele gevelstenen en de windvaan  van het Gemeenlandshuis.  

Begin 18^e eeuw kreeg Stad en Lande van Gooiland opdracht van de Staten van Holland een ‘erfgooiers lijst’ op te stellen en een landkaart van Gooiland te maken. Van deze kaart uit 1709 is een foto met bijbehorende geschriften aanwezig in het archief. De  erfgooierslijst uit 1708 en de originele kaart  berusten bij het  Algemeen Rijksarchief in Den Haag. Van deze kaart is in 1723 een nieuwe uitvoering getekend, die sindsdien in het bezit van Stad en Lande bleef. Thans hangt deze kaart in de burgemeesterskamer te Huizen. Later vervaardigde land- en kadasterkaarten bevinden zich in het archief.

Op de erfgooiersgronden is vanaf de 19^e eeuw archeologisch onderzoek gedaan. Een deel van de gevonden voorwerpen is eigendom van de Stad en Lande Stichting. Ze zijn o.a. afkomstig uit de grafheuvels op de Westerheide. In 1979 zijn deze voorwerpen in bruikleen afgestaan  aan  het cultureel centrum ‘De Vaart’ en zijn  nu in het Goois Museum te Hilversum. Een aardige bijkomstigheid is de collectie van L.J.F. Jansen uit 1856. Deze collectie is interessant, omdat zij de oudst bekende archeologische falsificatie in Nederland vertegenwoordigd.                

Het archief van de vereniging kwam onder beheer van de Stad en Lande Stichting. Op 25 novem­ber 1993 is dit gehele archief verhuisd naar het Stadsarchief te Naarden. Het materiaal is zeer omvangrijk. Naast de talrijke Resolutieboeken bestaat het uit 530 archiefdozen. De totale inhoud kan letterlijk en figuurlijk veel stof opleveren.

"Wat het archief betreft moge vermeld worden, dat dit zoowel uit historisch als uit praktisch oogpunt zoo waardevol bezit, in zeer onvolledige en ongeordende toestand werd bevonden. Eerst na een vijftiental jaren ernstigen arbeid was het syste­matisch en overzichtelijk gerangschikt", aldus de voorzitter van Stad en Lande E. Luden in 1931 . 

Tot vandaag is het archief nog volgens dit verouderde systeem 'gerangschikt'. Ook nu zal het jaren duren eer het op heden­daagse wijze geordend en toegankelijk is. Desondanks valt het niet moeilijk veel interessants te ontdekken. De archiefdozen herbergen een schat aan informa­tie. Ze bevatten ook veel genealogische gegevens van erfgooierfamilies.

Een deel van het archief is in slechte staat. Er is overleg gepleegd  met de archivaris van het Stadsarchief Naarden en medewerkers van het Rijksarchief in Noord-Holland. Daarna is de Stad en Lande Stichting een sponsor actie gestart om gelden voor restauratie te verkrijgen. Veel Gooiers, die de geschiedenis van het Gooi ter harte gaat, hebben gereageerd. Dat geldt echter niet voor de Gooise gemeente besturen. Tijdens de sponsoractie  is gebleken dat dezen weinig willen bijdragen aan het behoud van het archief, dat notabene een Goois monument op zich is.

In 2002 bestond de Stad en Lande Stichting  25 jaar. De jubileumviering  was  op 1 november van dat jaar.  Voor genodigden  vond er  een bijeenkomst plaats  in de Burgerzaal van het Naardense Stadhuis. Prof. Dr. P.  Leupen hield bij deze gelegenheid een lezing met de titel: “Erfgoed  van erfgooiers, meer dan  een Gooi belang ?”. 

Bron:

DEELgenoot   nr. 39   Zomer  2002   F.J.J. de Gooijer

STAD EN LANDE  BESTUUR 

Omstreeks 1900 waren er onlusten gericht tegen het toenmalige bestuur van de erfgooiers, bestaande uit de Gooise burgemeesters en slechts 1 erfgooier. Bij de  Erfgooierswet werd op 25 april 1912 een nieuw bestuur geregeld.  Tevens werd de  ‘Vereniging Stad en Lande Gooiland’ gesticht. Het bestuur werd gevormd uit 15 leden:

* namens elke Gooise gemeente 1 lid (6)

* uit elke Gooise gemeente 1 erfgooier (6)

* niet-scharende erfgooiers 2 (2)

* door de Kroon benoemde voorzitter (1)

De eerste voorzitter van 1912 - 1943 was de heer Emil Luden. Als generaal (buiten dienst) wist hij goed de wind onder de erfgooiers te houden.  

In 1917 kwam het bestuursgebouw gereed, dat bekend stond onder de naam GEMEENLANDSHUIS.